Keukenrestjes voor tuinvogels: help je gevederde vrienden overwinteren

De dagen worden alsmaar korter en kouder. Dat voel je. Maar vogels voelen dat nog harder. Ze hebben een lichaamstemperatuur rond de 40 graden en moeten ontzettend veel energie gebruiken om warm te blijven op koude winterdagen. Daarom kunnen ze nu extra hulp gebruiken. En die kan jij bieden, met restjes uit je eigen keuken. Duurzaam en lekker voor de vogels.

Waarom vogels voeren?

Als het vriest of sneeuwt, vinden vogels bijna geen voedsel meer in de natuur. Bessen zijn op, zaden liggen onder de sneeuw en insecten zijn verdwenen. Kleine vogeltjes zoals koolmezen, pimpelmezen en roodborstjes hebben het op die dagen extra moeilijk omdat ze door hun kleine formaat snel warmte verliezen.

Ze hebben dus véél eten nodig om te overleven. Een koolmees weegt bijvoorbeeld maar 17 gram en kan elke dag ongeveer even veel eten. Stel je voor dat wij dat ook moeten doen. Stevige winkelkar wordt dat dan.

Door vogels te voeren help je ze door de moeilijkste periode heen. En je krijgt er zelf ook iets moois voor terug: een levendige tuin of bezig balkon, vol gezellige bezoekertjes die je vanuit je warme thuis kan bekijken.

Wat zet je op het menu?

Veel van jouw keukenrestjes zijn geschikt voor vogels. Maar zeker niet allemaal. Dit zijn enkele veilige opties volgens de richtlijnen van Vogelbescherming Vlaanderen.

Fruit en gedroogd fruit: Stukjes appel en peer zijn zeer geliefd. Rozijnen en krenten (geweekt in water zodat ze niet te hard zijn) zijn vooral geliefd bij merels en lijsters. Banaan in kleine stukjes kan ook, maar liefst enkel op de heel koude dagen. Dat bederft snel.
Ongezouten noten en pitten: Ongebrande en ongezouten pinda's in stukjes. Hele pinda’s zijn gevaarlijk. Ook walnoten, hazelnoten, zonnebloempitten en pompoenpitten zijn uitstekend. Strooi ze op een voedertafel of gebruik ze in vetbollen. Daarover lees je zo meteen nog veel meer.
Ongekookte havermout: Roodborstjes, winterkoninkjes, vinken en andere kleine vogels zijn er dol op. Strooi het op beschutte plekjes op de grond of op een voedertafel. Perfect als je een open pak havermout hebt dat je niet meer gaat gebruiken.
Hard vet: Mix het met zaden en pitten in een vetbol voor een energierijke snack. Hoe? Dat lees je een beetje verder!

Wat mag absoluut niet?

Vogelbescherming Vlaanderen is hier heel duidelijk over. Deze dingen zijn gevaarlijk voor vogels of dragen echt niet bij tot een gezond dieet:

Brood: Het vermindert hun hongergevoel maar heeft onvoldoende voedingswaarde. Da’s niet ideaal, want vogels denken dat ze vol zitten terwijl ze niet genoeg energie binnenkregen. Een kruimeltje kan geen kwaad, maar als hoofdvoeding is het niet geschikt.
Gezouten voedsel: Kaaskorstjes, gezouten pinda's, spekranden of chips zijn streng af te raden. Vogels kunnen zout niet goed proeven en blijven ervan eten, wat hun spijsvertering verstoort en soms fataal kan zijn.
Margarine en boter: Deze werken als laxeermiddel en zijn dus heel slecht voor vogels in de winter.
Beschimmeld of bedorven eten: Als jij het niet meer zou durven eten, is het ook niet goed voor vogels.
Gekruide of gezouten restjes: Alles met kruiden, specerijen of zout is uit den boze.
Grote stukken: Breek noten en andere harde voedingsmiddelen in kleine stukjes, anders kunnen kleinere vogels zich verslikken.

Wat met rijst?

Er bestaat een mythe dat rijst in de maag van een vogel zou opzwellen waardoor het dier ontploft. Maar dat is het dus: een mythe. Volgens de Royal Society for Protection of Birds, de Britse vogelbescherming, is een restje gekookte rijst prima voor tuinvogels. Zolang het maar zonder zout is. En zolang je het niet gebruikt als hoofdbestanddeel voor het voer of je zelfgemaakte vetbol. Nu we ’t daar toch over hebben…

Hoe maak je zelf vetbollen?

Een van de leukste en duurzaamste manieren om vogels te helpen is door zelf vetbollen te maken. Vooral met restjes die je anders zou weggooien. Bijvoorbeeld de pompoenpitten van de heerlijke pompoenrisotto die je gisteren maakte, of die zonnebloempitten uit je voorraadkast die al een tijdje open staan.

Wat je nodig hebt:

500 gram ongebruikt frituurvet of kokosvet (ongezouten!)
500 gram zaadmengsel: pompoenpitten, zonnebloempitten, ongebrande pinda's (in stukjes), havermout, vogelzaad
Vormpje: een oude tas, blik of …
Stevig natuurlijk touw (sisal of hennep, geen plastic!)

Zo maak je het:

Smelt het vet op laag vuur. Haal van het vuur zodra het vloeibaar is.
Roer het zadenmengsel erdoor (verhouding 1 op 1: evenveel vet als zaden).
Giet in vormpjes en steek een touw erin voordat het hard wordt.
Laat 2-3 uur afkoelen buiten of in de koelkast.
Haal uit de vorm en hang op!

Praktische tips om vogels te voederen

Die gevederde vrienden komen niet zomaar je tuin invliegen. Ze moeten ook weten waar ’t goed is. Met deze tips laat je al zien dat je vogelrestaurant open is. En dat er tafeltjes vrij zijn.

Timing: Begin met voeren als het echt koud wordt, van zodra nachtvorst voorkomt. Bouw het geleidelijk op, zodat vogels je tuin leren kennen als voedselbron.
Plaats: Hang vetbollen op minstens 1,5 meter hoogte in een boom of struik. Zorg dat er in de buurt takken zijn waar vogels zich kunnen verstoppen voor katten of roofvogels.
Hygiëne: Leg niet te veel voedsel tegelijk neer. Een voedertafel moet 's avonds leeg zijn om geen muizen of ratten aan te trekken. Maak voedertafels regelmatig schoon met warm water (geen zeep!) om ziektekiemen tegen te gaan.
Water: Vergeet ook water niet! Vogels hebben in de winter minstens evenveel behoefte aan water als aan voedsel. Zet een schaal neer maar vervang het dagelijks. Bij strenge vorst kan je beter ijs vergruizen dan warm water aanbieden.
Geen plastic netjes: Koop je toch vetbollen in de winkel? Haal altijd het plastic netje eraf voordat je ze ophangt. Vogels kunnen met hun pootjes verstrikt raken en dan ondersteboven komen te hangen. Heel gevaarlijk.
Voer op verschillende plekjes: Niet alle vogels eten op dezelfde manier. Mussen en vinken scharrelen graag op de grond, terwijl mezen liever aan vetbollen hangen. Roodborstjes en winterkoninkjes zoeken beschutte plekjes onder struiken. Door voer op verschillende plaatsen aan te bieden, help je alle vogels.

Ocharme, die vogeltjes

Voor de echte duurzaamheidsfans

Net als kippen in je tuin houden kan vogels voeren deel uitmaken van een circulaire tuinbenadering. Je gebruikt restjes die anders verspild zouden worden, helpt de biodiversiteit in je tuin en geniet van de natuur vlak voor je raam. Vogels zorgen er trouwens ook voor dat ze in de lente en zomer je tuin vrijhouden van plaaginsecten zoals bladluizen en rupsen. Je investeert nu in je toekomstige tuinhelpers!

Wil je nóg duurzamer bezig zijn? Plant in je tuin struiken die in de herfst bessen dragen, zoals meidoorn, lijsterbes of vlierbessen. Dan hebben de vogels ook natuurlijk voedsel en hoef je minder bij te voeren. En laat wat hoekjes van je tuin wat wilder groeien, daar vinden vogels extra beschutting en voedsel.

Voor jezelf én de vogels

Vogels voederen in de winter is niet alleen goed voor de vogels, het is ook goed voor jezelf. Er is iets ontzettend geruststellends aan het kijken naar een roodborstje dat dapper door de sneeuw hopt, of een meesje dat acrobatisch aan een vetbol hangt. Het verbindt je met de natuur, zelfs midden in de stad.